Limit 0 Nedir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından İnceleme
Toplumda gözlemler yaparken sıkça fark ettiğim bir şey var: İnsanlar arasındaki eşitsizlikler, bazen bizzat sistemin kendisinden, bazen de toplumsal normlardan kaynaklanıyor. İstanbul’un kalabalık caddelerinde, işyerlerinde, otobüs duraklarında, kısacası her an her yerde buna tanık olabiliyoruz. Bir gün sokakta yürürken, “Limit 0 nedir?” sorusu kafamda belirdi. Ama bu, sıradan bir matematiksel ifade değil. Bu, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi kavramlarla doğrudan ilişkilendirilebilecek bir mesele. Gelin, bu kavramı hep birlikte inceleyelim ve sosyal hayatta, sokakta gördüğümüz sahnelerle nasıl bir bağlantı kurduğumuzu tartışalım.
Limit 0 Nedir ve Toplumdaki Yeri
Limit 0, teknik anlamıyla bir sayının, bir işlevin veya bir değişkenin sıfır noktasındaki değerine referans yapar. Ancak burada, matematiksel bir anlamda değil, toplumsal bir anlamda değerlendiriyoruz. “Limit 0” aslında bir toplumun belirli bir noktada, toplumsal eşitsizliği sıfırlamaya çalıştığı ve toplumun her bireyini eşit kabul etmeye başladığı noktayı ifade eder. Yani, sistemin, her bireye eşit fırsatlar tanıması, toplumsal cinsiyet, ırk, yaş, engellilik durumu gibi farkları sıfırlayarak her bireyi eşit kabul etmesi anlamına gelir. Ancak bu, teorik olarak çok hoş bir hedef olsa da, günlük yaşamda hâlâ büyük bir mesafe var.
Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Limit 0
İstanbul’da, her gün karşılaştığımız kadın ve erkeklerin rollerine bakınca, toplumsal cinsiyetin nasıl bir baskı unsuru olduğunu kolayca görebiliyoruz. Örneğin, iş yerlerinde kadınların daha düşük maaşlar aldığına dair istatistikler her geçen gün karşımıza çıkıyor. Bir arkadaşım, bir sivil toplum kuruluşunda çalışırken sürekli olarak erkek meslektaşları tarafından fikirlerinin küçümsendiğinden bahsediyor. “Limit 0”dan bahsetmek, kadınların her alanda eşit fırsatlar bulabilmesi için oldukça önemli bir hedef olabilir. Fakat, maalesef sokakta gördüğüm sahneler hâlâ aynı. Kadınların çalıştığı sektördeki liderlik pozisyonlarında çok daha az yer alması, erkek egemen mesleklerin ve unvanların hâlâ güçlü olması, toplumsal cinsiyet eşitliği adına önemli engeller oluşturuyor.
Mesela bir gün, otobüste yanımda oturan bir kadının, iş yerinde patronu tarafından hep “duygusal” olduğu için kararlarında geri planda tutulduğundan şikayet ettiğini duydum. O an fark ettim ki, “Limit 0” değil, “Limit 1” bile hala çok uzak. Kadınlar, toplumsal roller ve kalıplar nedeniyle hâlâ eşit fırsatlara sahip olamıyorlar. Yani toplumun her bireyinin eşit fırsatlara sahip olabilmesi için önümüzde uzun bir yol var.
Çeşitlilik ve Limit 0
Çeşitlilik, her bireyin farklılıklarıyla değer bulduğu bir toplum demektir. Ancak bu farklılıkların, fırsat eşitsizliğine yol açmaması gerekir. İşyerlerinde, eğitimde ve toplumsal yaşamda çeşitliliğin önemine vurgu yapmak, aslında “Limit 0”a bir adım daha yaklaşmak anlamına gelir. Fakat sokakta buna ne kadar saygı gösterdiğimizi sorgulamak lazım. Bir gün bir kafede otururken, yan masada yaşlı bir adamın bir grup gençle konuştuğunu duydum. Gençler, yaşlı adamın fikirlerini küçümsüyor, neredeyse ona saygısızlık ediyorlardı. O an, yaşlılık bir çeşit “ötekileştirme” aracı haline gelmişti. “Limit 0”a ulaşmak, yalnızca cinsiyet eşitliği değil, yaş, ırk, engellilik ve diğer tüm çeşitliliği kapsayan bir eşitlik anlayışını getirmek demek. Bu anlayış, toplumda daha fazla saygı, daha fazla fırsat ve daha fazla hoşgörü anlamına gelir. Fakat, gerçek hayatta bu kadar basit olmuyor.
Sosyal Adalet ve Limit 0
Sosyal adaletin ne demek olduğunu sokakta yürürken en net şekilde görebiliyoruz. Bir sabah metroda yaşadığım bir olayı hatırlıyorum. Bir adam, engelli bir kadının yanından geçerken, ona hiç yardımcı olmadan, hızlıca geçip gitti. O anda şunu düşündüm: Toplum, bazen ne kadar da körleşmiş durumda. Sosyal adaletin sağlanması, sadece devlet politikalarıyla değil, bireysel düzeyde de herkesin sorumluluğu olmalı. Bir diğer yandan, engelli bireylerin günlük hayatta karşılaştığı zorluklar, onları toplumdan dışlayabiliyor. “Limit 0”a ulaşmak, engelli bireylerin de her alanda eşit fırsatlarla karşılaşmasını gerektirir. Ancak sokakta gördüğümüz tablo, bu eşitsizliğin ne kadar derin olduğunu gösteriyor.
Gelecekte Limit 0’a Ulaşmak Mümkün Mü?
Toplumun geleceği hakkında düşündüğümde, “Limit 0”a ulaşmanın zorluğu beni kaygılandırıyor. Ancak umutlu da hissediyorum. Çeşitlilik ve sosyal adalet adına yapılan çalışmalar, gençler arasında giderek artıyor. İnsanlar artık sesini daha fazla duyurabiliyor ve toplumsal cinsiyet eşitsizliği gibi sorunlar daha çok görünür hale geliyor. Belki de 10 yıl sonra, sokakta gördüğümüz her birey, kimliği ne olursa olsun, eşit fırsatlara sahip olacak. Ama bunun gerçekleşmesi için daha çok çalışmamız gerekiyor.
Özetle, “Limit 0” bir hayal gibi görülebilir, ama aslında ulaşılması gereken bir hedef. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet konusunda farkındalığın arttığı bu dönemde, sokakta, işyerlerinde, toplu taşımada gördüğümüz her küçük adım, büyük bir değişime yol açabilir. Eğer bu yolu hep birlikte adım adım gidersek, belki de bir gün “Limit 0”ı gerçekten görebiliriz.